Wie zit er eigenlijk aan het stuur van het Eindhovense woonbeleid?

door: Tjeerd Ritmeester

De nieuwe raadsperiode is nog maar net begonnen, maar de geloofwaardigheid van het Eindhovense woningbouwbeleid is nu al tot het vriespunt gedaald. Tijdens het formatieproces heeft de ambtelijke organisatie op ongehoorde wijze gevoelige politieke standpunten ingenomen, terwijl eerder vastgesteld beleid niet wordt verdedigd. Dat raakt direct aan het vertrouwen dat inwoners in hun gemeente mogen hebben.

Wat is er gebeurd? Eindhoven heeft, zoals bekend, stevige ambities op het gebied van betaalbare woningbouw. Het geldt tegelijkertijd als een van de meest gevoelige politieke onderwerpen in de gemeenteraad waarover afgelopen jaren veel is gediscussieerd.

Op dit moment onderhandelen de formerende partijen wat ze met die ambities gaan doen. Om tot een zorgvuldige beslissing te komen worden zij door ambtenaren en andere experts ondersteund. Dat is normaal, zolang dat maar wel neutraal en met goede afwegingen gebeurt.

Maar dat is niet gebeurd. De ambtelijke organisatie heeft met een eenzijdige voorstelling van zaken aangestuurd op verlaging van de Eindhovense betaalbaarheidsambities. Daarmee wordt de neutraliteit van de organisatie ter discussie gesteld.

Dat wordt duidelijk in een presentatie die aan formerende partijen is getoond. De ambtelijke organisatie citeert daarin onder meer uit het Companenrapport. Dat rapport onderzoekt hoe de woonbehoefte in Eindhoven zich de komende jaren kan ontwikkelen. Maar door selectief uit dit rapport te citeren en de nadruk eenzijdig te leggen op de hightechgroei, wordt de indruk gewekt dat Companen zou adviseren om de ambities voor betaalbare woningbouw te verlagen. Dat is misleidend.

Het rapport doet namelijk iets anders. Companen schetst verschillende scenario’s en trends en laat daarmee juist zien dat de ontwikkeling van de woonbehoefte onzeker is. In een krappe woningmarkt, waar hightechgroei de druk verder opvoert, is inzet op betaalbare woningbouw extra belangrijk om te voorkomen dat lagere en middeninkomens worden verdrongen. Een gemeente kan daarom terecht hoger op betaalbaarheid inzetten dan een kale modeluitkomst suggereert. Maar die bredere afweging ontbreekt volledig in de presentatie. Daardoor ontstaat ten onrechte het beeld dat het met betaalbare woningen wel een onsje minder kan.

En het gaat verder. In een volgend hoofdstuk gaat de ambtelijke organisatie in op de druk vanuit Den Haag. Daarin stellen ze dat de minister van Woningbouw, Elanor Boekholt-O’Sullivan, hogere betaalbaarheidsambities dan het landelijke gemiddelde wil terugdringen. Dat landelijke gemiddelde ligt een stuk lager dan de Eindhovense ambities. Die bewering klopt. Sterker nog, enkele weken geleden stelden wij daar al raadsvragen over.

Een van onze vragen was of Eindhoven zich hier actief tegen gaat verzetten. Je mag immers van een gemeente verwachten dat zij haar eigen beleid verdedigt. Het antwoord was verbijsterend. De gemeente erkent dat de minister de Eindhovense beleidsvrijheid wil beperken en dat dit ingaat tegen onze eigen ambities. Maar het stadsbestuur zegt daar niets van te vinden en weigert in actie te komen.

Nog pijnlijker is hoe de ambtelijke organisatie die Haagse druk in de presentatie gebruikt. Die druk wordt niet alleen ten onrechte neergezet als iets onoverkomelijks, maar ook als iets redelijks. Sterker nog, volgens de organisatie kan Eindhoven zich er maar beter bij neerleggen en de eigen ambities verlagen. Met de antwoorden op onze raadsvragen in het achterhoofd is dat de wereld op zijn kop.

Met dit alles werkt de organisatie op betaalbaarheid toe naar één conclusie: de nieuwe coalitie moet overwegen de ambities te verlagen. Oftewel, meer duurdere woningen en minder betaalbare woningen. En dat alles op basis van selectieve citaten en wankele aannames. Over de vraag hoe de huidige ambities wél overeind kunnen blijven, staat geen woord. Zelfs niet als waarschuwing, alternatief of moeilijke route.

Dit gaat niet meer om neutrale informatievoorziening. Hier wordt openlijk een politieke richting op geduwd. Ongeacht hoe je over de betaalbaarheidseis denkt, iedere partij zou zich hierbij achter de oren moeten krabben. Is dit hoe partijen worden geïnformeerd? Is dit hoe de gemeente omgaat met vastgesteld beleid? Je vraagt je inmiddels af hoe serieus de afgelopen periode eigenlijk aan het eigen beleid is gewerkt.

Dan is de vraag onvermijdelijk: waar komt dit vandaan? Komt dit uit de ambtelijke organisatie zelf, of staat de wethouder hierachter? Wat het antwoord ook is, het roept alleen maar meer vragen op. Want als dit de werkwijze is, staat niet alleen het woonbeleid ter discussie, maar ook de betrouwbaarheid van het bestuur zelf.